A ÁLXEBRA DO MEDO

Diogo Tabuada

Category: Aos biosbardos – Artigos la voz

Problemas.

Problemas, o que se di problemas, lembro telos sempre. Xa cando nacín, nacín co cordón umbilical enrolado ao pescozo – isto explica moitas cousas – nun longo parto con cesárea. Por se non fose suficiente, continuei por rexeitar o leite materno. A seguir, tiven problemas cos mestres en educación primaria, secundaria e universitaria. Coa garda civil, algún que outro problemiña tiven. Co meu médico de cabeceira, algún que outro problema tiven. Co meu pai teño problemas, como coa miña nai, por suposto, por iso quéroos tanto como ao concepto de infinito, aínda que nunca os entenderei na vida.

Cos meus entrenadores de fuchebol, problemas, o que se di problemas, algún tiven, coma co meu mestre de educación física. Coa miña identidade como galego algún que outro conflicto vital tiven, sí. Coa miña identidade como español xa non teño ningún, por aquilo de que o que non se sinte non pode ser un problema. Cos meus amigos teño problemas a miúdo : sinxelamente aparecen e desaparecen, como todo aparece e desaparece na vida. Coas miñas parellas tamén tiven e teño moitos problemas, por iso a solteiría perpetua paréceme unha opción marabillosa.

Coa verdade teño moitos problemas tamén. Co poder teño, tiven e tirei problemas sempre. Coas miñas relacions profesionais e laborais teño montons de problemas. Coa política, sobre todo, teño un problema perpetuo, por aquilo de que é humana, demasiado humana. Co sexo confeso non ter moitos problemas, e non especifico motivos, caro lector. Coas letras, porén, non teño máis que alegrías. Os únicos problemas que teño coas letras veñen cando algún petardo intenta poñerme un tapón na boca para calarme ou un sacacorchos para arrincarmas. Cos números, !ai!, cos números comezo xa a ter demasiados problemas, e coa axencia tributaria aínda non cheguei a ter problemas serios. Con Deus teño unha relación de discusión cordial permanente. Él respétame ás veces e eu a él ás veces. Cando nos enfadamos separámonos e volvemos a reencontrarnos no paseo fluvial do Asma… para seguir discutindo.

Co alcalde de Chantada nunca tiven problemas, mais hei ter que recordarllos algún día por deixar conxelado o proxecto de estructuración do inexistente arquivo histórico de Chantada. Coa igrexa, que non é la stessa cosa que Deus, non é que teña problemas, sinxelamente teño rexeitamento biolóxico espontáneo, coma cos copos de avea caducados. Coa comunidade de veciños non teño problemas – non son propietario -, mais estounos xa ulindo o día que teña que tratalos.

Chantada e as súas xentes son un problema en sí mesmo dende que cheguei da diáspora, mais tamén un fantástico caldo de cultivo para historias tan reais coma surrealistas e delirantes, o suficientemente delirantes como para sair á praza do cantón e exclamar, a propios e estranos : – “Mirade, estes sodes vós, e ésta, asegúrovos, a humanidade”.

Conmigo mesmo, sí, teño un problema. O problema é a vida e a vida é un problema. O que nos mantén espertos. O que nos mantén en loita. O que modela o noso carácter e o noso destino. Así que deixa de roñar dunha santa vez, galego, e asume sen pusilanimidade o problema que es.

 

 

Chantadeses – e chantadinidades – : amén.

Matinaba onte na chocarreira expresión que Antom Fente Parada, concellal chantadés da CUP-Chantada, adoita usar facendo referencia a esa caste de suxeitos que moran pola nosa contorna presumindo da súa chantadesa autoctonidade. A expresión en cuestión é a seguinte : “Gauche divine á feira”. Ou sexa, a esquerda divina, encantada de coñecerse a sí mesma e á súa autenticidade cultural.

Esta Gauche divine, que non caga o que vén cagando o resto da humanidade, senón caraveis ou pepitas de ouro, auto-preténdese moi autóctona, mais non dunha autoctonidade calqueira, non, senon dunha autoctonidade chantadesa, que polo visto ten máis caché e peso específico que o resto de autoctonidades do planeta; alguns ata falan da marca – sic – Ribeira Sacra coma se ésta fose o apéndice intestinal da Chantadinidade, do mesmo xeito que aquela muller-obxecto sobresaturada de erotismo bisbaba busco a Jacq’s! ao televidente naquel famoso anuncio de colonias, lembran?.

Ao gran : a cuestión é que a Gauche Divine chantadesa é, en expresión do Antom, unha gauche divine á feira, ou sexa, Typical from Chantada, super-popular, super-arraizada no folklore cultural cotiá do paisaniño medio, super-orgullosa de pretenderse representante do – disque – alegre e espontáneo sentido común do pobo raso : se esa espontaneidade moral está ou non chea de prexuízos de xénero, clase, raciais, culturais ou relixiosos, dá igual, pois o que conta é que aquí, en Chantada, existe un preclaro grupo de suxeitos firmemente convencidos de que son xente ilustradísima e idéntica a sí mesma e de que o facho da cultura e da política de esquerda correspóndelles a eles e só a eles : supoño que haberá que deixárllelo crer para que poidan compensar a súa arrogancia cultural coa demostrada esterilidade política á hora de facer oposición ao señor alcalde, que pode non ter tanto libro nin tanta ciencia baixo as costas, mais que tivo sempre abondo máis finezza diplomática, máis educación, máis sinxeleza e menos pompa verborreica en barra de bar.

Montas un circo e claro, crecen ananos; se non tivésemos suficiente coa gauche divine á feira, crece coma a escuma, na monarquía borbónica chantadesa, o fenómeno cultural inverso, do que falarei na entrega próxima; a saber : o cosmopaletismo, ou como ser cidadán do mundo facendo un épico esforzo en disimular a tara do sotaque, a xeografía, a fala, a lingua e a memoria, persoal e colectiva, que singulariza o sentimento de pertenza de calqueira ser humano, para o cal pode un asistir a clases de Ioga en pos do posto-post-post moderno moloc do baleiro e da indeterminación.

En fin, tempos modernos : manda carallo.

A importancia dos espellos

Andaba eu un chisco despistado ollando para o skyline dos edificios chantadeses cando, de repente, matinei en que tiñan unha sospeitosa semellanza cos estados de ánimo dun oligofrénico. Non é por importunar, mais ós que nos gusta o equilibrio e a serenidade clásicas tanto coma as tormentas románticas do Sturm und Drang, gustaríanos pasear por unha vila na que se chote un chisco menos que cada bloque de edificios está construído con alturas, materiais, cores, fachadas e fiestras diferentes. Falando en prata : gustaríanos que se notase algo de personalidade propia e coherencia arquitectónica na nosa vila, en troques deste espantoso caos ordenado do ti vai facendo que soportamos cada día.

O ti vai facendo é unha filosofía práctica moi interiorizada polos chantadeses, que aínda non caeron na conta do moito que teñen que aprender do refraneiro popular das xentes de Burkina Fasso : “Se tes présa por mercar unha cabeza de cabra, acabarás mercando unha cabeza de cadelo”. E é que os chantadeses, facendo, o que se di facendo, van facendo, por suposto: outra cousa é xa o cómo e o resultado, que semella importar menos, por non dicir nada.

O mal gusto arquitectónico é unha proxección externa do desleixo globalizado que coloniza ós corpos; non hai mellor maneira de saber qué demo ten dentro do caletre un pobo que observar con detenimento cómo constrúe e habita o seu territorio. Teño coñecido a algunhas almas vindas de Europa que definían, en petit comité, á arquitectura vilega de Galicia, coma unha arquitectura simpática. !Canta benevolencia – e canta verdade – existe agochada ás veces nos eufemismos dos turistas!.

skyline dos edificios chantadeses, xa que logo, é unha manifestación física e palpable da ansiosa improvisación e desorde mental na que vive sumida a súa política municipal, á que máis que política municipal habería que categorizala coma política sen municipalismo. Un tende a considerar que na política municipal, algo, un así alguiño de municipalismo, ten que haber, mais non : e non só existe carencia de proteína municipalista na política municipal de Chantada, senon tamén política en sí e para sí. E é que Chantada é unha vila que non ten un modelo claro e definido do que foi, é e quere ser, en tódolos planos, no futuro, e precisa, dende logo, unha maior estima e recoñecemento da utilidade que podería ter a colaboración recíproca entre documentalistas e científicos vindos do ámbito das ciencias sociais e naturais.

Coñecernos en concreto, dende un espíritu de interdisciplinariedade científica, e atrevernos a observarnos dende arriba, a vista de páxaro, fortalécenos como suxeitos e como comunidade humana, robustece a capacidade colectiva para facer fronte ós embates dunha globalización económica cada vez máis depredadora e, sobre todo, permítenos reaccionar dun modo intelixente e resolutivo ante os desafíos que impón un modelo de desenvolvimento que esquece as necesidades básicas e radicais dos pequenos núcleos de poboación e das súas xentes.

Cabería volver a preguntar, xa que logo, nalgún pleno municipal chantadés, aquela vella e perenne pregunta fortemente ancorada no ADN de calqueira civilización humana. ¿Quen fomos?. ¿Quen somos?. ¿Quen queremos ser?. Sorprenderíalles, caros lectores, o incómodo silencio que obterían como resposta. Probablemente non tanto a indeferenza e o riso cínico de moitos dos alí asistentes.

Cosmopaletos.

Un cosmopaleto é un cidadán do mundo, mais sen mundo particular do que falar. En Chantada, miña vila natal, coñezo un feixe deles; merodean, abofé, polo mundo da alta – sic – cultura e tamén da popular culture. Non é de esquerdas nin de dereitas – senon todo o contrario – e tampouco é monárquico ou republicano, senon constitucionalista, mais dun constitucionalismo tan etéreo e abstracto coma etéreo e abstracto é o espírito da Virxe do Faro, e dun xeito tan apaixoado coma Santa Teresa de Xesús en pleno rapto místico.

Ó cosmopaleto, sexa ou non de Chantada, póñenlle as verdades super-universaissuper-abstractas; non é de estranar, así pois, que cada vez que trata de falar da realidade concreta da súa contorna, máis que realidades, o que sae pola súa boca son responsos. Porque, ao fin e ao cabo, a este suxeito impórtalle un pemento a taxa de natalidade ou fecundidade da vila, impórtalle menos a súa estructura socio-económica, aínda menos impórtalle a antropoloxía cultural das xentes chantadesas, en visión retrospectiva, contemporánea ou proxectiva. Diso nada, esquézanse, chantadeses e chantadesas : cada vez que escoiten ó cosmopaleto fetén estarán asistindo a unha réplica empírica perfecta daquel estereotipo literario que tracexara o Robert Musil : évos O home sen atributos. Ó que cabería engadir, ademais, sen realidades.

Ir pola vida falando de todo, en xeral, mais sen facer referencia a nada, en concreto, é o modus vivendi de tan neutral e indefinido ser. Porque, vexamos, ¿para qué baixar á terra e facer intelixible a realidade a pao seco?. Isto custa esforzo, traballo, paciencia, escoita activa, mimo, lecturas, relecturas, procura de fontes textuais e informativas… etc. En resumo, paixón por desvelar, por entender ás pequenas cousas e persoas que fan dunha xeografía humana algo tan universal coma concreto. Disto, por suposto, o cosmopaleto non quere saber nada, porque, dito nunha das linguas que máis amo, lavorare stanca!. Traballar cansa, sí.

E é que o cosmopaleto non naceu para dar solucions concretas e problemas concretos, non. Tampouco naceu para entender a súa realidade máis cercana, non. O seu é sair en público facendo uso da retórica. O seu grao de empatía cara á vida dos demais é comparable ó perímetro dun chícharo. O seu perfil profesional e a súa valía técnica, tan necesaria coma a humana, non lle importa, porque él naceu para pontificar e trepar, así sexa no labirinto burocrático da administración do Estado, nos cargos de responsabilidade dos partidos ou na burocracia empresarial, tanto ten.

Para isto, e para máis nada, nace e vive o cosmopaleto chantadés. E asegúrolle, querido lector, que en Chantada haille centos deles : só ten que facer o esforzo de observar; eu, pola miña banda, funlle xa dando pistas.

A píccola conciencia de Don Manuel

Teño unha caixa de madeira senegalesa no meu escritorio. Nela aparece gravada a imaxe dunha parella espida en actitude de seducción recíproca. É unha caixa fermosa mercada a un rapaz senegalés na Coruña, na miña época de mozo universitario. Dentro da caixa hai un feixe de estampiñas da nosa señorísima do Faro que eran propiedade do meu avó materno, recentemente finado, de quen gardo o seu fermosísimo chapeu tipo Fedora que non penso perder nunca, pois cada vez que o poño sinto coma se tivese vivido unha vida de máis : dáme enerxías inconfesablemente telúricas.

Dentro da caixiña gardo un feixe de papeis de servilleta coas letras dos boleros e coplas que me cantaba o señor Jaime mentres xogabamos ao tute no bar dos meus pais. O señor Jaime veña a cantar, a cantar, e eu, cante, cante, señor Jaime, facendo de escriba plebeo mentres el sorría e cantaba mirándome aos ollos : “Esperanzaaa, esperanzaaa, ese tango se baila sin cesar..”. 

Se fedello un chisco máis na caixa atopo un bonequiño de trapo enturbantado, cargado cunha mochila e unha arma, que fai referencia aos resistentes armados de Chiapas. Este regaloumo Alberto Riveiro, un gran amigo e confidente intelectual nado en O´Pindo, no Finis Terrae. Atopo, tamén, os hipopótamos de madeira que me regalou Gildas, un antigo compañeiro de universidade vindo de Burkina Fasso, negro coma o carbón, por fóra, e branco como a lúa, por dentro, aínda que un chisco medoñento : cada vez que exclamaba polas corredoiras da facultade !Viva Thomas Ankara! bicaba unha chapa de platino da Virxe María e movía a cabeza, chorando de risa, coma dicindo : este ser xa non ten remedio.

Ademais dos hipopótamos de Gildas atopo un elefante pequerrechiño de plástico, de cor rosa, unha moa que me arrancou o dentista hai catro anos, que parece que se conserva aínda mellor co paso do tempo, unha navalla multiusos de aceiro toledano, unha moeda de cen pesetas e catro de dous, vinte, concuenta e cinco peniques, unha chapa da loita anti-racista da comunidade afroamericana que reza good night, white pride, unha bola do mundo en pequeno que fai as veces de pisapapeis, unha matrioshka oscilante en forma de campá mercada a unha rapaza Uzbeca en Santiago, un tríptico do Masonic Hall de New York, un chapeu do museu xudeo de Praga, centos de pins de nunca máis, unha pulseira-colar de Tailandia e, como non, un libriño pequeno de cor verde que pon Espña : pasaporte; foto en branco e negro do que aquí escribe, con catro anos e cara de asustado, coma asustados e confusos están os nenos que se largan por necesidade á diáspora económica antes de entender os motivos reais polos que os plebeos precisamos irnos á diáspora.

E para rematar, detrás da caixa teño, sí, un prominente e maxestuoso ovo de avestruz. Xa sabedes, esa ave que agacha a cabeza baixo a terra como adoita agachala monsieur Manuel Varela, que debe estar esperando a que lle chovan servizos de pediatría do ceo, ou a que lle nazan arquivos históricos nas raíces dos carballos, ou a que se lle cumpran as normativas en materia urbanística na porta de San Pedro, ou a esperar, imperturbable, no seu despacho, a que lle cheguen inversions público-privadas ás fincas parroquiais e ao polígono de Chantada para aproveitar os recursos agrarios da contorna, ou a  que a precariedade e  o paro estructural en tódolos sectores económicos desapareza con peregrinacions anuais ao Faro, pois xa todo é posible nestes tempos nos que o sálvese quen poida deviu relixión politizada, e viceversa.

© 2019 A ÁLXEBRA DO MEDO

Theme by Anders NorenUp ↑